Ticaret ve Şirketler Hukuku

Bir işletmenin hukuki altyapısı, kuruluş aşamasında atılan doğru adımlarla şekillenir. Limited ve anonim şirket kuruluşunda ortaklık yapısının, sermaye payının ve yönetim yetkilerinin şirket sözleşmesinde (esas sözleşme) açık biçimde düzenlenmesi, ileride ortaklar arasında çıkabilecek anlaşmazlıkların önüne geçer.

Ortaklık sözleşmesinde dikkat edilmesi gerekenler

• Payların devri ve önalım hakkının kapsamı,
• Kâr dağıtımı ve genel kurul kararlarında nisap koşulları,
• Yönetici atama ve görevden alma yetkisi,
• Ortaklığın feshi ve tasfiyesinde izlenecek usul.

Ticaret sicili tescil ve ilan işlemleri

Şirket kuruluşu, adres değişikliği, sermaye artırımı ve ortaklık yapısındaki değişiklikler gibi işlemler ticaret siciline tescil ve Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilmek zorundadır. Tescil edilmesi gereken bir husus tescil edilmeden üçüncü kişilere karşı ileri sürülemez; bu nedenle örneğin bir ortağın şirketten ayrıldığına dair sözlü bir anlaşma, tescil edilmediği sürece alacaklılar veya yeni sözleşme tarafları açısından sonuç doğurmaz.

Ticari sözleşmelerde cezai şart ve temerrüt

Tedarik, hizmet ve bayilik gibi ticari sözleşmelerde cezai şart hükümleri, borcun ihlali halinde ayrıca zarar ispatlanmasına gerek bırakmadan tazminat talep edilmesini sağlar. Ancak Türk Borçlar Kanunu'nun 182. maddesi uyarınca fahiş cezai şartlar hâkim tarafından indirilebilir; bu nedenle sözleşme hazırlanırken oranın makul ve gerekçeli belirlenmesi önemlidir. Borçlunun temerrüde düşmesi halinde ise alacaklı, ifayı ve gecikme zararını birlikte talep edebilir.

Ticari davalarda arabuluculuk

Konusu belirli bir parayı içeren ticari alacak ve tazminat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvuru zorunludur. Arabuluculukta anlaşma sağlanırsa düzenlenen tutanak icra edilebilir nitelik taşır; anlaşılamazsa dava açılabilir.

Rekabet yasağı ve gizlilik hükümleri

Ticari sözleşmelerde ve ortaklık yapılarında sık görülen bir diğer konu, rekabet yasağı ve gizlilik (NDA) hükümleridir. Rekabet yasağının süre, konu ve yer bakımından makul sınırlar içinde düzenlenmesi gerekir; aşırı geniş kapsamlı bir rekabet yasağı maddesi, hâkim tarafından sınırlandırılabilir veya geçersiz sayılabilir. Gizlilik hükümlerinin ihlali halinde ise genellikle cezai şart veya gerçek zararın tazmini talep edilir; bu nedenle hangi bilginin "gizli bilgi" sayılacağının sözleşmede açık tanımlanması önemlidir.

Şirket devri ve hisse satışında dikkat edilmesi gerekenler

Bir şirketin hisselerinin devri söz konusu olduğunda, devralan tarafın şirketin mevcut borçlarını, devam eden davalarını ve vergi yükümlülüklerini önceden incelemesi (hukuki durum tespiti) büyük önem taşır. Devir sözleşmesinde satıcının beyan ve garantileri, bu beyanların yanlış çıkması halinde uygulanacak tazminat mekanizması açıkça düzenlenmelidir; aksi halde devralan taraf, sonradan ortaya çıkan bir borç veya davayla karşılaştığında korumasız kalabilir.

Tahsil edilemeyen bir fatura ya da karşılıksız çıkan bir çek, işletmenin nakit akışını doğrudan etkiler. Bu alacakların hızlı ve etkili biçimde takip edilmesi, işletmenin sürdürülebilirliği için kritik önem taşır.

İcra takibi yolları

Alacaklı, elindeki fatura, sözleşme veya çek gibi belgeye dayanarak icra dairesi aracılığıyla ilamsız icra takibi başlatabilir; borçlu yedi gün içinde itiraz etmezse takip kesinleşir. Çeke özgü icra takibi ise daha hızlı işler ve itiraz süresi beş gündür; bu nedenle çek alacaklarında süreç genellikle daha kısa sürede sonuçlanır.

Çek ve senette zamanaşımı

Çek hamilinin müracaat borçlularına karşı başvuru hakkı, ibraz süresinin bitiminden itibaren altı ay geçmekle zamanaşımına uğrar; keşideciye karşı ise bu süre üç yıldır. Senetlerde (bono) ise kambiyo senedi hamilinin alacağı, vade tarihinden itibaren üç yıllık zamanaşımına tabidir. Bu süreler kaçırıldığında alacak, adi alacak hükümlerine göre ve daha zayıf bir takip yoluyla istenebilir hale gelir.

Ortaklar arası uyuşmazlıklar

Şirket yönetiminde yetki aşımı, kâr payının dağıtılmaması veya genel kurul kararlarının usulsüz alınması gibi durumlarda ortaklar, kararın iptali davası veya haklı nedenle fesih davası açabilir. Bu davalarda şirket defterleri, genel kurul tutanakları ve mali kayıtların incelenmesi belirleyici rol oynar.

Tedarikçi ve müşteri sözleşmezlikleri

Mal veya hizmetin ayıplı teslimi, teslim gecikmesi ya da sözleşmeye aykırı ifa gibi durumlarda öncelikle sözleşmedeki ihtar ve fesih mekanizmaları işletilmeli, sonra hukuki yola başvurulmalıdır. İhtarnamenin içeriği ve gönderim şekli, ileride açılacak davada delil niteliği taşır.

İhtiyati haciz ve ihtiyati tedbir

Alacaklı, borçlunun malvarlığını kaçırma riski bulunduğunu düşünüyorsa, dava veya icra takibinden önce ya da eş zamanlı olarak mahkemeden ihtiyati haciz kararı isteyebilir; bu karar genellikle teminat yatırılması şartına bağlanır. İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra kısa bir süre içinde esas takibin veya davanın açılması gerekir, aksi halde tedbir kendiliğinden kalkar. Parasal olmayan taleplerde (örneğin bir malın elden çıkarılmasının önlenmesi) ise ihtiyati tedbir kurumu kullanılır.

Franchise ve bayilik sözleşmelerinde tipik anlaşmazlıklar

Franchise ve bayilik ilişkilerinde en sık görülen anlaşmazlıklar; asgari satış hedeflerinin tutturulamaması, bölgesel münhasırlık ihlalleri ve sözleşme sona erdiğinde marka kullanımının sonlandırılmamasıdır. Bu sözleşmelerde fesih sonrası rekabet yasağı ve stok/ekipman tasfiyesi gibi hükümlerin baştan açık yazılması, ilişkinin sona ermesi sırasında çıkabilecek uyuşmazlıkları büyük ölçüde azaltır.