Boşanma ve Aile Hukuku

Türk Medeni Kanunu boşanmayı iki ana yoldan mümkün kılar: anlaşmalı boşanma ve çekişmeli boşanma. Dava, eşlerden birinin yerleşim yerindeki veya davadan önce son altı aydır birlikte oturdukları yerdeki aile mahkemesinde açılır.

Anlaşmalı boşanma

Evlilik en az bir yıl sürmüşse ve taraflar mahkemeye birlikte başvurur ya da bir eşin açtığı davayı diğeri kabul ederse anlaşmalı boşanma yolu açılır. Hâkim, tarafları bizzat dinler ve sunulan protokolün hem eşlerin hem de çocukların menfaatine uygun olup olmadığını değerlendirir. Protokolde velayet, kişisel ilişki, nafaka, mal paylaşımı ve varsa tazminat konularının açık ve uygulanabilir biçimde yazılması, ileride yeni davaların önüne geçer.

Çekişmeli boşanma

Taraflar anlaşamadığında dava; zina, hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış, suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme, terk, akıl hastalığı gibi özel sebeplere veya genel sebep olan evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına dayanır. Bu davalarda dilekçe aşaması, ön inceleme, tanıkların dinlenmesi ve delillerin değerlendirilmesi adımları bulunur; süre, mahkemenin iş yüküne ve dosyanın kapsamına göre değişir.

Dava süresince alınan geçici tedbirler

Dava açıldığında hâkim, süre boyunca eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için gerekli geçici önlemleri kendiliğinden alır; tedbir nafakası ve ortak konutun kullanımı bu aşamada belirlenir. Şiddet veya şiddet tehlikesi varsa 6284 sayılı Kanun kapsamındaki koruyucu tedbirler, boşanma davasından bağımsız ve hızlı biçimde talep edilebilir.

Dosyanızı şu adımlarla yürütüyoruz: önce evlilik birliğine, çocuklara ve mal varlığına ilişkin belgelerin toplanması; ardından talep edilecek nafaka, velayet ve tazminat kalemlerinin gerçekçi biçimde belirlenmesi; dava dilekçesinin veya protokolün hazırlanması ve duruşmaların takibi; son olarak kararın kesinleşmesinin ve nüfus kayıtlarına işlenmesinin izlenmesi. Nafaka hakkında ön bir fikir edinmek için nafaka hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.

Boşanma davası ne kadar sürer?

Kesin bir süre vermek mümkün değildir; süre mahkemenin iş yüküne, tarafların anlaşıp anlaşamadığına ve delillerin niteliğine göre değişir. Anlaşmalı boşanmada taraflar ve protokol hazır olduğunda dava genellikle tek duruşmada sonuçlanabilir. Çekişmeli boşanmada ise dilekçe aşaması, tanık dinlenmesi ve varsa bilirkişi incelemesi gibi adımlar nedeniyle süreç aylarca, karmaşık dosyalarda daha uzun sürebilir. Kararın kesinleşmesi de ayrıca istinaf süresinin (kararın tebliğinden itibaren iki hafta) tüketilmesini gerektirir.

Yabancılık unsuru taşıyan boşanmalar

Eşlerden birinin yabancı olduğu veya evliliğin yurt dışında yapıldığı durumlarda, dava Türkiye'de açılabilse de yabancı mahkeme kararının tanınması, çocuğun yurt dışına çıkışı veya nafakanın yurt dışında tahsili gibi ek konular gündeme gelebilir. Bu tür dosyalarda yabancı belgelerin apostil ve yeminli tercüme şartlarını baştan netleştirmek, sürecin gecikmesini önler.

Boşanma davalarında en çok tartışılan konular, boşanmanın kendisinden çok onun sonuçlarıdır. Bu nedenle nafaka, velayet ve mal rejimine ilişkin talepleri belgelere dayanarak baştan hazırlamak büyük önem taşır.

Nafaka türleri

Tedbir nafakası dava süresince eşin ve çocukların geçimi için hükmedilir; iştirak nafakası velayeti kendisine bırakılmayan ebeveynin çocuğun giderlerine katılımıdır; yoksulluk nafakası ise boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eş lehine hükmedilebilir. Miktar belirlenirken tarafların gelir ve giderleri, sosyal-ekonomik durumları ile çocuğun ihtiyaçları birlikte değerlendirilir; koşullar değişirse nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması için ayrı bir dava açılabilir.

Velayet

Velayet kararında belirleyici ölçüt çocuğun üstün yararıdır. Mahkeme çocuğun yaşını, eğitim düzenini, ebeveynlerle bağını ve gerektiğinde uzman raporlarını dikkate alır; idrak çağındaki çocuğun görüşü de dinlenebilir. Velayeti verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişki gün ve saatleri belirtilerek düzenlenir.

Mal paylaşımı

1 Ocak 2002'den sonra edinilen mallar bakımından, taraflar aksini sözleşmeyle kararlaştırmamışsa yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır. Boşanmada mal rejimi dava tarihi itibarıyla sona erer ve her eş diğerinin edinilmiş mallarındaki artık değerin yarısı üzerinde katılma alacağı talep edebilir; kişisel mallar paylaşıma girmez. Bu tasfiye çoğu zaman boşanma davasından ayrı yürütülür ve tapu, banka ve araç kayıtlarının titizlikle incelenmesini gerektirir.

Maddi ve manevi tazminat

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş maddi tazminat, kişilik hakkı saldırıya uğrayan eş ise manevi tazminat isteyebilir. Bu talepler boşanma davasıyla birlikte veya kararın kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde ayrı bir davayla ileri sürülebilir.

Nafakanın icra yoluyla tahsili

Mahkeme kararıyla hükmedilen nafaka ödenmezse, alacaklı taraf nafaka alacağı için icra dairesine başvurup ilamlı icra takibi başlatabilir. Nafaka alacakları, diğer alacaklardan farklı olarak İcra ve İflas Kanunu'nda ayrıca güvence altına alınmıştır; nafaka borcunu ödemeyen borçlu hakkında, belirli şartlarla icra ceza mahkemesinde şikâyet yoluna da başvurulabilir. Birikmiş nafaka alacakları için takip başlatmadan önce ödenmeyen dönemlerin ve tutarların net biçimde hesaplanması önemlidir.

Mal rejimi sözleşmesi ile koruma

Eşler, evlilik öncesinde veya evlilik süresince noterde düzenlenecek bir mal rejimi sözleşmesiyle, yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejimi yerine mal ayrılığı veya paylaşmalı mal ayrılığı gibi başka bir rejimi seçebilir. Böyle bir sözleşme varsa, boşanmada mal paylaşımı yasal rejimin aksine, sözleşmede belirlenen esaslara göre yapılır; bu nedenle dosyada böyle bir sözleşmenin bulunup bulunmadığının en başta kontrol edilmesi gerekir.