Vasiyetname nedir, kimler yapabilir?

Vasiyetname, mirasbırakanın ölümünden sonra malvarlığının ne şekilde paylaşılacağını tek yanlı iradesiyle düzenlediği ölüme bağlı bir tasarruftur. Türk Medeni Kanunu'na göre vasiyetname yapabilmek için on beş yaşını doldurmuş ve ayırt etme gücüne sahip olmak gerekir. Vasiyetname ile mirasbırakan, yasal mirasçıların dışında kişilere de (örneğin bir vakfa veya uzak bir akrabaya) mal bırakabilir; ancak bu özgürlük saklı paylı mirasçıların haklarıyla sınırlıdır.

Vasiyetname türleri

Resmi vasiyetname

Resmi vasiyetname, noter veya kanunda yetkili kılınan bir memur önünde, iki tanığın katılımıyla düzenlenir. Mirasbırakan, arzularını memura bildirir, memur bunu yazıya geçirir, mirasbırakan metni okur ve imzalar; tanıklar da mirasbırakanın vasiyetname yapma yeteneğine sahip olduğunu gözlemleyip imza atar. Bu tür, ispat gücü en yüksek vasiyetname biçimidir çünkü resmi bir makam önünde ve tanıklar eşliğinde düzenlenir.

El yazısı vasiyetname

El yazısı vasiyetname, mirasbırakanın tamamen kendi el yazısıyla yazdığı, yapıldığı yıl, ay ve günü belirten ve imzaladığı bir belgedir. Bilgisayarda yazılıp sadece imzalanan bir metin, el yazısı vasiyetname sayılmaz; tamamının el yazısıyla yazılmış olması şarttır. Bu tür vasiyetname tanık gerektirmez ancak şekil şartlarına tam uyulmaması halinde iptal riski daha yüksektir.

Sözlü vasiyetname

Mirasbırakan, yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık veya savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmi veya el yazısı vasiyetname yapamıyorsa, son arzularını iki tanığa sözlü olarak bildirebilir. Tanıklardan biri bu beyanı yazıya geçirip imzalar ve bir hâkime teslim eder, ya da iki tanık beyanı birlikte bir hâkime bildirir. Bu tür vasiyetname, olağanüstü durumun ortadan kalkmasından itibaren bir ay içinde geçerliliğini korur; bu süre geçtikten sonra mirasbırakan hâlâ hayattaysa vasiyetname hükümsüz kalır.

Vasiyetnamenin iptali hangi sebeplere dayanır?

Bir vasiyetname aşağıdaki sebeplerden biriyle iptal edilebilir:

  • Ehliyetsizlik: Vasiyetnamenin düzenlendiği tarihte mirasbırakanın ayırt etme gücünden yoksun olması,
  • Şekil eksikliği: Resmi vasiyetnamede tanık sayısının yetersiz olması, el yazısı vasiyetnamede tarih veya imza eksikliği gibi kanunda öngörülen şekle uyulmaması,
  • İrade sakatlığı: Vasiyetnamenin yanılma, hile, tehdit veya zorlama altında yapılmış olması,
  • İçeriğin hukuka veya ahlaka aykırılığı: Vasiyetnamedeki bir koşul veya yüklemenin kanuna ya da ahlaka aykırı olması.

Dava kimler tarafından açılabilir, süresi nedir?

İptal davası, vasiyetnamenin iptal edilmesinde hukuki yararı bulunan herkes (örneğin yasal mirasçılar veya vasiyetname ile mirastan daha az pay alan kişiler) tarafından açılabilir. Dava, davacının iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl, vasiyetname ehliyetsizlik sebebiyle iptal ediliyorsa bu süre mirasbırakanın ölümünden itibaren hesaplanır; her halde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl içinde açılmalıdır. İyiniyetli olmayan mirasçılara karşı bu süre yirmi yıldır.

İptal davası ile tenkis davası arasındaki fark

İptal davası, vasiyetnamenin bütününün veya bir bölümünün hiç var olmamış gibi sayılmasını amaçlar; tenkis davası ise vasiyetnamenin geçerliliğini kabul etmekle birlikte saklı payı aşan kısmın indirilmesini talep eder. Uygulamada bu iki dava bazen birlikte, bazen de davacının tercih ettiği tek bir dava olarak açılır; hangisinin daha uygun olduğu, vasiyetnamenin şekli ve içeriğine göre değerlendirilmelidir.

Vasiyetnamenin açılması ve tenfizi

Mirasbırakanın ölümünden sonra elde bulunan vasiyetname, sulh hukuk mahkemesine teslim edilir; mahkeme ilgilileri çağırarak vasiyetnameyi açar ve okur. Bu açılma işlemi, vasiyetnamenin geçerliliğine ilişkin bir karar niteliği taşımaz; geçerliliğe itiraz edenler ayrıca iptal davası açmalıdır.

Vasiyetnamenin geri alınması ve değiştirilmesi

Mirasbırakan, hayatta olduğu sürece düzenlediği vasiyetnameyi her zaman geri alabilir veya değiştirebilir; bu özgürlük mirasbırakanın ölünceye kadar koruduğu bir haktır ve önceden vazgeçilemez. Yeni bir vasiyetname düzenlenmesi, önceki vasiyetnameyi açıkça iptal eden bir ifade içermese de, çoğu zaman önceki vasiyetnameyle çelişen hükümler bakımından onun yerini alır. Birden fazla vasiyetname bulunan dosyalarda, hangi hükümlerin hâlâ geçerli olduğunun belirlenmesi, tarih sırasının ve hükümler arasındaki çelişkinin dikkatle incelenmesini gerektirir.

Vasiyetnamede şarta bağlı veya yüklemeli tasarruflar

Mirasbırakan, bir mirasçıya veya vasiyet alacaklısına belirli bir şartın gerçekleşmesi (örneğin belirli bir yaşa gelme) veya bir yükümlülüğün yerine getirilmesi (örneğin bir kişiye bakım sağlama) koşuluyla mal bırakabilir. Yüklemenin yerine getirilmemesi halinde, bundan menfaati olan kişiler (diğer mirasçılar veya ilgili kurumlar) yüklemenin ifasını dava yoluyla isteyebilir. Ahlaka veya kanuna aykırı bir şart veya yükleme ise, vasiyetnamenin o kısmını geçersiz kılar, ancak genellikle vasiyetnamenin tamamını etkilemez.

Ölüme bağlı diğer tasarruflar: miras sözleşmesi

Vasiyetnameden farklı olarak miras sözleşmesi, mirasbırakan ile karşı taraf arasında noterde iki tanık huzurunda yapılan ve tek yanlı olarak geri alınamayan bir sözleşmedir. Mirasbırakan, miras sözleşmesiyle bir kişiyi mirasçı atayabilir veya ona belirli bir mal bırakmayı taahhüt edebilir; bu taahhüt, tek yanlı vasiyetnameden farklı olarak karşı tarafın da onayını gerektirdiği için kural olarak ancak her iki tarafın anlaşmasıyla veya kanunda sayılan özel hallerde ortadan kaldırılabilir. Miras sözleşmesi, genellikle bir bakım veya hizmet karşılığında mal bırakma taahhüdü içeren durumlarda tercih edilir.

Vasiyetnamenin saklanması ve kayıt sistemi

Noterde düzenlenen resmi vasiyetnameler, Türkiye Noterler Birliği'nin merkezi veri tabanına kaydedilir; bu sayede mirasbırakanın ölümünden sonra vasiyetnamesinin bulunup bulunmadığı bu sistemden sorgulanabilir. El yazısı vasiyetnameler ise istenirse bir notere teslim edilerek saklanabilir veya mirasbırakan tarafından güvenilir bir kişiye, bankaya ya da evde saklanabilir; ancak noterde saklanmayan bir el yazısı vasiyetnamenin ölümden sonra hiç bulunamaması veya kaybolması riski daha yüksektir. Vasiyetnamenin varlığından haberdar olunması, mirasçıların haklarını zamanında kullanabilmesi için büyük önem taşır.

Yabancı mevzuata göre düzenlenen vasiyetnameler

Türkiye'de yaşayan veya malvarlığı bulunan bir yabancının veya yurt dışında yaşayan bir Türk vatandaşının yabancı bir ülkede, o ülkenin kendi hukukuna göre düzenlediği vasiyetname, Türkiye'de de belirli şartlarla tanınabilir ve uygulanabilir. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, ölüme bağlı tasarrufların şekil geçerliliği konusunda düzenlenme yeri, mirasbırakanın vatandaşlığı veya yerleşim yeri hukuklarından birine uygunluğu yeterli görür. Böyle bir vasiyetnamenin Türkiye'deki mirasçılık işlemlerinde kullanılabilmesi için genellikle yeminli tercüme ve bazı hallerde tanıma davası gerekebilir.

Vasiyetnamenin tenfizi ve mirasçılar arası paylaşım

Vasiyetname açıldıktan sonra, içeriğinde belirli bir mal veya hak bırakılan kişi (vasiyet alacaklısı), bu hakkını mirasçılardan talep edebilir; mirasçılar bu talebi yerine getirmezse vasiyetin yerine getirilmesi (tenfizi) için dava açılabilir. Vasiyetnamede bırakılan mal, tereke içinde belirli ve ayrılabilir bir mal ise (örneğin belirli bir taşınmaz), bu mal doğrudan vasiyet alacaklısına devredilir; vasiyetnamede mirasın belirli bir oranı bırakılmışsa (örneğin terekenin dörtte biri), bu oran diğer mirasçılarla birlikte paylaşıma dahil edilir.

Avukatla birlikte vasiyetname hazırlamanın faydası

Vasiyetname kendi başına da düzenlenebilse de, bir avukatla birlikte hazırlanması, saklı pay hesaplarının doğru yapılmasını, şekil şartlarına tam uyulmasını ve mirasbırakanın gerçek iradesinin açık ve yoruma açık olmayan bir dille yazılmasını sağlar. Özellikle birden fazla evlilikten çocuğu olan, bir ticari işletmesi bulunan veya mirasçılarından biriyle anlaşmazlığı olan mirasbırakanlar için bu destek, ileride açılabilecek iptal veya tenkis davalarının önüne büyük ölçüde geçebilir.

Mirasçı atama ile belirli mal bırakma arasındaki fark

Vasiyetnamede mirasbırakan, bir kişiyi "mirasçı" olarak atayabilir (bu kişi terekenin belirli bir oranına, tüm haklar ve borçlarla birlikte sahip olur) veya ona sadece belirli bir mal ya da hak bırakabilir (vasiyet alacaklısı sıfatı). Mirasçı atanan kişi, terekenin borçlarından da diğer mirasçılarla birlikte sorumlu olur; vasiyet alacaklısı ise kural olarak terekenin borçlarından sorumlu tutulmaz, sadece kendisine bırakılan hakkı talep eder. Bu ayrımın vasiyetnamede açık biçimde yapılmaması, mirasçılar arasında sorumluluğun kapsamı konusunda tartışmaya yol açabilir.

Vasiyetnamenin güncellenmesi gereken durumlar

Bir vasiyetname düzenlendikten sonra hayatta önemli değişiklikler (yeni bir çocuğun doğması, boşanma, bir mirasçının vefatı, malvarlığında büyük değişiklik) yaşanırsa, vasiyetnamenin güncel duruma uygun olup olmadığının yeniden değerlendirilmesi gerekir. Örneğin vasiyetnamede ismen belirtilen bir kişinin mirasbırakandan önce vefat etmesi halinde, o kişiye bırakılan pay kural olarak onun kendi mirasçılarına geçmez; mirasbırakanın bu ihtimali önceden düzenlememiş olması, terekenin bu kısmının yasal mirasçılara göre paylaşılması sonucunu doğurabilir.

Vasiyetnamede şirket hissesi ve ticari işletme devri

Bir ticari işletme veya şirket hissesi mirasa dahilse, vasiyetname ile bu payın belirli bir mirasçıya veya üçüncü bir kişiye bırakılması mümkündür; ancak şirket esas sözleşmesinde veya ortaklık sözleşmesinde pay devrine ilişkin sınırlamalar (örneğin diğer ortakların onayı şartı) varsa, bu sınırlamalar miras yoluyla geçişte de dikkate alınabilir. İşletmenin faaliyetinin kesintisiz sürmesi isteniyorsa, vasiyetnamede hangi mirasçının işletmeyi yöneteceği, diğer mirasçıların ise işletme değeri üzerinden nasıl denkleştirileceği gibi hususların önceden ve ayrıntılı biçimde düzenlenmesi, mirasbırakanın vefatı sonrasında işletmenin sürekliliğini korumaya yardımcı olur.

Sonuç

Vasiyetname düzenlerken şekil şartlarına tam uyulması, ileride açılabilecek iptal davalarının önüne geçmenin en etkili yoludur. Bir vasiyetnameye itirazınız varsa veya düzenlemeyi düşünüyorsanız, sürelerin kesinliği nedeniyle vakit geçirmeden değerlendirme yaptırmanız önemlidir. Ayrıntılı bilgi için miras hukuku sayfamızı inceleyebilirsiniz.